Deprem sarsıntısı bittikten hemen sonra ilk yapılması gerekenler nelerdir?

Sarsıntı durduğunda sakin kalın ve panik yapmayın. Önce kendinizin yaralı olup olmadığını kontrol edin; başınız, boynunuz veya omurganızda ağrı varsa hareket etmeden 112'yi arayın. Ayakkabı giyin çünkü kırık cam ve moloz riski yüksektir. Asansör kullanmayın; kaçış merdivenlerini kullanın. Binadan çıkmadan önce kapı çerçevesini kontrol edin; eğer kapı çerçevesi çarpıksa kapıyı açar açmaz çerçevenin dışına adım atın. Gaz kokusu algılarsanız hiçbir elektrik düğmesine dokunmayın, çakmak veya kibrit kullanmayın ve soluğunuzu tutarak hızla binadan uzaklaşın. Bina dışında enkazdan, elektrik tellerinden ve bina bölümlerinin düşme riski taşıyan yerlerinden uzak açık bir alana gidin.

Artçı depremler ne kadar sürer ve ne kadar tehlikelidir?

Artçı depremler, ana şokun hemen akabinde başlar ve bazı büyük depremlerde aylarca, hatta yıllarca sürebilir. Ana şoktan sonraki ilk 24 saat en sık ve en şiddetli artçıların yaşandığı dönemdir. Zaman zaman ana şok büyüklüğüne yakın artçılar da gerçekleşebilir; örneğin 1999 Marmara depreminde birkaç saat sonra gerçekleşen 7.2 büyüklüğündeki Düzce depremi teknik olarak Marmara depreminin artçısı sayılmaktadır. Bu nedenle ilk 72 saat boyunca hasarlı binalara kesinlikle girmeyin; resmi hasar tespiti yapılmadan binalara geri dönmeyin. Artçılar yapısal açıdan zayıflamış binaların çökmesine neden olabilir.

Enkaz altında kaldığımda hayatta kalmak için ne yapmalıyım?

Enkaz altında kalmak son derece stresli bir durumdur; ancak doğru davranışlarla hayatta kalma şansını çok büyük ölçüde artırabilirsiniz. YAPABİLECEKLERİNİZ: Paniği önleyin ve sakin kalın, panik enerji tüketir ve oksijen tüketimini artırır. Düdük varsa çalın; boru veya duvara 3 kez vurun, bekleyin, tekrarlayın (uluslararası yardım sinyali). Burnunuzu ve ağzınızı bir bez veya giysiyle örtün, toz solumayı önleyin. Telefon varsa pili koruyun; gerektiğinde ışık için fenerini kullanın. Su varsa çok küçük yudumlar halinde için. YAPMAMANIZ GEREKENLER: Bağırmayın çünkü ses toz solunumuna yol açar ve enerji harcar, yerine vurma sinyali kullanın. Gereksiz hareket etmeyin çünkü etrafınızdaki enkazı dengesizleştirebilirsiniz. Çakmak veya kibrit yakmayın çünkü gaz sızıntısı olabilir. Umudu kaybetmeyin; enkaz altında 72 saatten sonra bile hayatta kurtulan kişiler mevcuttur.

Deprem sonrası gaz, elektrik ve suyu nasıl ve ne zaman kapatmalıyım?

Gaz vanasını mümkün olan en kısa sürede kapatın. Doğalgaz sayacı genellikle bina girişinde ya da mutfakta bulunur; saat yönünde tam çevirerek kapatın. Gaz kaçağı şüphesi varsa elektri düğmelerine dokunmayın, çünkü küçük bir kıvılcım dahi yangına yol açabilir; pencere açık bırakın ve binayı terk edin. Elektrik panosunun ana şalterini indirin; bu kısa devre ve yangın riskini ortadan kaldırır. Su vanasını bina içi tesisat hasar görmüşse veya su renginde/kokusunda anormallik fark ederseniz kapatın; aksi hâlde içme ve temizlik için açık bırakabilirsiniz. ÖNEMLİ: Gaz veya elektriği kendi başınıza tekrar açmayın; açılış işlemi mutlaka ilgili kurum veya yetkili bir teknisyen tarafından yapılmalıdır.

DASK sigortamı deprem sonrası nasıl ve ne zaman kullanırım?

Deprem sonrası DASK başvurusu yapabilmek için genellikle 5-10 gün aranız vardır; ancak mümkün olan en kısa sürede başvurmanız önerilir. Başvuru öncesinde yapmanız gerekenler: Hasarın tüm fotoğraflarını ve video görüntüsünü kaydedin; hasarı ameliyat etmeyin veya onarmaya çalışmayın çünkü eksper görüşmeden önce yapılan onarımlar tazminat hakkınızı etkileyebilir. Başvuru süreci: Sigorta şirketinizi veya DASK'ı arayın; gerekli belgeler (poliçe, tapu, nüfus cüzdanı, banka hesabı) ile başvurun; eksper hasarı tespit edecek ve rapor düzenleyecektir. DASK yalnızca binanın taşıyıcı sistemindeki hasarları karşılar; eşya ve iç tesisat hasarı için ek konut sigortanız varsa ayrıca başvuru yapın.

Hasarlı binaya deprem sonrası ne zaman geri dönebilirim?

ASLA resmi hasar tespiti yapılmadan binaya geri dönmeyin. Türkiye'de hasar tespiti AFAD ve belediyelerden oluşan ekipler tarafından yapılır; binalara renk kodlu etiketler yapıştırılır: Yeşil etiketli bina — kullanımda güvenlik sorunu yok girebilirsiniz; Sarı etiketli bina — sınırlı hasar var, belirli bölümlere kısıtlı giriş; Kırmızı etiketli bina — çok ağır hasar, kesinlikle girilmez. Hasar tespiti için silindrinin kapı üzerinde veya girişte olduğundan emin olun. Hasar tespiti henüz yapılmamışsa bile sarsıntıdan hemen sonra dışarıdan bina dışına çatlak, eğilme, çökme belirtisi arayın. Herhangi bir şüphede binaya girmekten kaçının.

Deprem sonrası geçici barınma imkânları nelerdir?

Hasarlı binalardan ayrılmak zorunda kalan vatandaşlar için çeşitli geçici barınma seçenekleri mevcuttur. (1) Çadır kentler ve konteyner kentler: AFAD koordinasyonunda kurulan bu alanlar ücretsiz barınma, yemek ve temel ihtiyaçları karşılar. (2) Akraba/yakınların yanında kalma: En yaygın seçenektir. (3) Otel/pansiyon: Bazı il yönetimleri büyük depremlerde otel desteği sağlayabilmektedir. (4) Kira yardımı: Devlet, ağır hasarlı binalarda oturan vatandaşlara belirli süre kira yardımı yapabilir; AFAD ve TOKÎ web siteleri ya da il müdürlükleri aracılığıyla başvuru yapabilirsiniz. Barınma desteğine başvuru için kimlik belgesi, hasar belgesi (varsa) ve banka hesap bilgisi yeterlidir. Bu yardımların önemli bir kısmından yalnızca DASK poliçesi olan vatandaşlar yararlanabilmektedir.

Deprem sonrası çocuklara nasıl destek olunur, travmayla nasıl başa çıkılır?

Çocuklar depremleri yetişkinlerden farklı biçimde deneyimler ve çoğu zaman duygularını kelimelerle ifade edemezler. Yapabileceğiniz en önemli şey: (1) Sakin ve güvende hissettirin — Onlara doğruyu söyleyin ancak yaşa uygun ve abartmadan anlatın. "Şu an güvendesin" mesajını tekrarlayın. (2) Rutini koruyun — Okul, yemek saatleri ve uyku düzeni gibi günlük ritüellere mümkün olduğunca devam etmek güvenlik hissi verir. (3) İfadeye izin verin — Oyun, resim çizme ve hikâye anlatımı çocuğun duyguları işlemesine yardımcı olur. (4) Medya ve haberlerden uzak tutun — Tekrar eden görüntüler travmayı derinleştirir. (5) Uyarı işaretleri — Uzun süreli uyku bozukluğu, yatağa ıslanma (regresyon), yeme reddi, sürekli ağlama veya konuşmama gibi belirtiler görülürse çocuk psikiyatristi veya psikoloğuna başvurun. AFAD ve Sağlık Bakanlığı deprem bölgelerinde psiko-sosyal destek ekipleri konuşlandırır.

Deprem bölgesinde veya yakınında yaşıyorum, tsunami riski var mıdır?

Kıyı bölgelerinde yaşayanlar için özellikle deniz dibi depremleri sonrasında tsunami riski mevcuttur. Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyıları, Marmara Denizi'nin kıyıları bu risk altındadır. Tsunami uyarı belirtileri: Denizin ani ve olağandışı biçimde çekilmesi (birkaç yüz metreden kilometreye kadar); tuhaf bir uğultunun ya da tren sesine benzer bir gürültünün duyulması. Bu belirtilerden herhangi birini fark ederseniz hemen yüksek bir alana çıkın; minimum 30 metre rakım veya sahilden en az 2 kilometre uzaklık hedefleyin. Hazır AFAD tsunami uyarı sistemi aktif olduğunda telefonunuza gelen acil uyarı mesajlarına uyun. Tsunami uyarısı kaldırılana kadar kıyıya dönmeyin.

Deprem sonrası içme suyu ve gıda güvenliği nasıl sağlanır?

Büyük depremlerin ardından su şebekesi, elektrik ve altyapı sistemleri hasar görebilir. Su güvenliği: Şebeke suyu güvenliği onaylanana kadar kullanmayın. Deprem çantanızda bulundurduğunuz mühürlü şişeli suyu kullanın; suyunuz bittiyse kaynatın. Musluk suyunun güvenli olduğunu öğrenmeden önce en az 1 dakika kaynatın; daha güvenlisi 5 dakika kaynatmaktır. Şüpheli görünen (renk, koku, tat farklılığı olan) suyu kesinlikle içmeyin. Gıda güvenliği: Elektrik kesintisi 4 saatten fazla sürdüyse buzdolabındaki etleri, süt ürünlerini ve pişmiş yemekleri tüketmeyin. Konserve yiyecekler güvenlidir ancak bombeli, paslanmış veya hasarlı konserveleri atmaktır. Yiyecek üzerinde şüpheniz varsa atmaktan çekinmeyin. Resmi yetkililer su ve gıda güvenliğini onaylayana kadar dağıtım noktalarındaki resmi yardımları tercih edin.

Deprem sonrası psikolojik destek almak için nereye başvurabilirim?

Deprem sonrası stres, kaygı ve travma son derece yaygındır ve profesyonel destek almak güç değil aksine akılcı bir davranıştır. Resmi destek kanalları: ALO 182 (Polis İmdat); ALO 183 (Aile ve Sosyal Hizmetler Hattı, 7/24 açık); 182 Kriz Hattı; AFAD İl Müdürlükleri (saha psiko-sosyal destek ekipleri); Kızılay Psikososyal Destek Birimleri; Aile Sağlığı Merkezleri ve Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri. Travma belirtileri: Deprem sonrası 2-4 haftayı aşan uyku bozukluğu, kabus, sürekli tetikte olma hali, deprem anını tekrar yaşama hissi (flashback), sosyal geri çekilme yada panik atak yaşanıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Erken müdahale, kronik TSSB (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) riskini önemli ölçüde azaltmaktadır.

Hasar tespiti nasıl yapılır ve süreci nasıl işler?

Türkiye'de afet sonrası bina hasar tespiti hizmetlerini AFAD koordinasyonunda il müdürlükleri, belediyeler ve yetkili mühendislik firmalarından oluşan ekipler yürütmektedir. Süreç şu şekilde işler: Acil hasar tespiti: Ana şoktan sonraki ilk 72 saat içinde sahaya inen ekipler binalara hızla yeşil (kullanılabilir), sarı (orta hasarlı) ve kırmızı (ağır hasarlı/yıkılacak) etiket yapıştırır. Ayrıntılı hasar tespiti: İkinci aşamada binanın taşıyıcı sistemi daha detaylı incelenir ve resmi hasar raporu hazırlanır. Başvuru: Hasar tespiti listesinde binanız yer almıyorsa e-Devlet üzerinden veya ilçe belediyesine başvurabilirsiniz. DASK başvurusu için ayrıca sigorta şirketinizin eksper sürecini başlatmanız gerekmektedir. Onarım süreci: Sarı etiketli binalarda güçlendirme projesi onaylanmadan onarım yapılamaz; kırmızı etiketli binalar için kentsel dönüşüm veya yıkım-yeniden yapım süreçleri başlar.

Hayatta Kalma Rehberi

Deprem Sonrası
Survival Rehberi

İlk 72 saat hayati önem taşır. Doğru hareket edin, hayat kurtarın.

İlk 72 Saat Rehberi

Kritik Zaman Çizelgesi

0-15dk

Güvenli Alan / İlk Kontrol

15dk-1sa

Vana Kapatma / İlk Yardım

1-24sa

Toplanma / Organizasyon

24-72sa

Resmi Yardım / Barınma

İlk 72 Saat - Yaşam Kritik

Kurtarma ekipleri gelene kadar kendinize bakabilmelisiniz

Büyük bir deprem sonrası kurtarma ekiplerinin tüm bölgelere ulaşması 48-72 saat sürebilir. Bu süre içinde kendi başınıza hayatta kalmanız, yakınlarınıza yardım etmeniz gerekir. İlk 72 saatin her anı değerlidir ve doğru kararlar hayat kurtarabilir.

1İlk 15 Dakika: Acil Güvenlik

Sarsıntı bittiğinde sakin kalın, panik yapmayın
Başınız, boynunuz, omurganızda hasar olup olmadığını kontrol edin
Yakınınızdaki yaralılara basit ilk yardım yapın
Gaz kokusu varsa açık alana çıkın, kibrit çakmayın
Asansör KULLANMAYIN - merdivenlerden inin
Ayakkabınızı giyin (kırık cam riski)

215 Dakika - 1 Saat: Vana Kontrolü

Gaz vanasını KAPATIN (yangın riski çok yüksek)
Elektrik panosunu kapatın (kısa devre riski)
Deprem çantanızı alın
Binanın dışarıdan görünümünü kontrol edin
Mahsur kalmış komşu varsa 112 arayın
Radyodan resmi duyuruları dinleyin

31-24 Saat: Toplanma ve İlk Organizasyon

Belirlenen toplanma alanına gidin
Aile üyelerinizle iletişim kurun (SMS tercih edin)
Komşularınızla organize olun, yardımlaşın
İlk yardım bilginiz varsa yaralılara yardım edin
Artçı deprem riskine karşı uyanık olun
Hasarlı binaya tekrar girmeyin

424-72 Saat: Resmi Yardım ve Barınma

AFAD ve Kızılay yardım noktalarını öğrenin
Geçici barınma (çadır kent) başvurusu yapın
Gıda, su, ilaç dağıtım noktalarını takip edin
Bina hasar tespit ekiplerini bekleyin
DASK hasar başvurusu yapın (5-10 gün içinde)
Psikolojik destek hatlarını kullanın

Acil İlk Yardım

Temel ilk yardım bilgisi hayat kurtarır

emergencyKanama Kontrolü

1. Temiz bez/gazlı bez ile yarayı bastırın (5-10 dakika)
2. Yaralan bölgeyi kalp seviyesinin üstünde tutun
3. Kanama durmuyorsa üstüne bir kat daha bez ekleyerek bastırın
4. Turnike sadece uzuv kopma riski varsa kullanın
5. Yaraya alkol/yağ/kahve SÜRME YİN

healingKırık/Çıkık

1. Yaralıyı hareket ettirmeyin
2. Kırık bölgeyi tahta/karton ile sabitleyin (atel)
3. Eklem üstü ve altını da sabitleyin
4. Şişmeye karşı saat/bilezik çıkarın
5. Kırığı yerine oturtmaya ÇALIŞMAYIN

refreshCPR (Kalp Masajı)

1. Bilinç/nefes kontrolü yapın
2. 112'yi arayın veya aratın
3. Göğüs ortasına 30 basınç (dakikada 100-120)
4. 2 kurtarma nefesi verin (burnunu tıkayın)
5. Ambulans gelene kadar tekrarlayın

local_fire_departmentYanık Tedavisi

1. Yanık bölgeyi 10-15 dakika soğuk su ile yıkayın
2. Temiz bezle örtün (yapışmayan gazlı bez ideal)
3. Kabarcıkları PATLATMAYIN
4. Buz, diş macunu, yağ SÜRMEYIN
5. Geniş/derin yanıklarda acil servise gidin

ÖNEMLİ: İlk yardım eğitimi almış değilseniz, sadece temel müdahaleler yapın. Yanlışlıkla zaragösterebilirsiniz. 112'yi mutlaka arayının, profesyonel yardım isteyin.

Toplanma Alanları

Güvenli buluşma noktanız

Toplanma alanları AFAD tarafından belirlenen, deprem sonrası güvenli açık alanlardır. Parklar, stadyumlar, okul bahçeleri gibi enkaz düşme riski olmayan geniş alanlar toplanma yeri olarak işaretlenir.

En Yakın Toplanma Alanını Bulun

AFAD mobil uygulaması veya harita üzerinden size en yakın toplanma alanlarını öğrenebilirsiniz. Ev ve işyerinize yakın toplanma alanlarını önceden tespit edin.

AFAD Toplanma Alanlarıopen_in_new Acil Durum Planı Oluştur

Toplanma Alanı Özellikleri

• Geniş açık alan
• Enkaz riski yok
• Yangın riski düşük
• Ulaşım kolay

Toplanma Alanında

• Sakin kalın
• Yetkileri dinleyin
• Yaralılara yardım edin
• Bilgi kirliliği yapmayın

Acil İletişim

• 112: Acil Yardım
• AFAD: İl Müdürlüğü
• Kızılay
• Kaymakamlık

Enkaz Altında Kalma Durumu

Hayatta kalma stratejileri

Altın Kural: Sakin Kalın!

Enkaz altında 72 saate kadar hayatta kalma şansı vardır. Panik yapmayın, enerjinizi koruyun. Doğru davranışlar hayatınızı kurtarabilir.

YAPILMASI GEREKENLER

Sakin kalın, panik yapmayın - enerji tasarrufu çok önemli
Düdük çalın veya boru/duvara vurun (30 saniye aralıklarla)
Burnunuzu ağzınızı kumaşla örtün (toz solumayın)
Hareketsiz kalın, gereksiz enerji harcamayın
Cep telefonunuz varsa tasarruflu kullanın (flaşı yakın)
Su varsa yudumlayarak için (1 yudum/saat)
Kurtarma sesleri duyunca işaret verin
Pozitif düşünün, umudunuzu kaybetmeyin

YAPILMAMASI GEREKENLER

✕
Bağırmayın - boğazınız kuruarlar, tozsolursunuz, enerji harcanır
✕
Hareket etmeyin - enkaz üzerinize düşebilir
✕
Çakmak/kibrit yakmayın - gaz sızıntısı olabilir
✕
İdrarınızı tutmayın - metabolik dengeyi bozar
✕
Umutsuzluğa kapılmayın - mental güç çok önemli
✕
Her sesi kurtarıcı sanmayın - enerjinizi boşa harcamayın

💡 Hayatta Kalma İpucu

Düdük sesi bağırmaktan 10 kat daha etkilidir. Enerji harcamaz, ses daha uzağa gider. Deprem çantanızda mutlaka düdük bulundurun. Seslimiyorsanız çepkullanabilirsiniz: duvara 3 kez vurun, durun, 3 kez vurun – bu evrensel yardım işaretidir.

Psikolojik Destek

Deprem sonrası psikolojik travma çok yaygındır. Kendinize, ailenize ve özellikle çocuklarınıza karşı hassas olun. Travma belirtileri hemen ortaya çıkmayabilir.

Travma Belirtileri

• Uyku bozuklukları, kabus görme
• Sürekli tetikte olma hali
• Flashback (deprem anını tekrar yaşama hissi)
• Panik atak, ani korku nöbetleri
• Sosyal geri çekilme, izolasyon
• Konsantrasyon güçlüğü

Ne Yapmalı?

• Duygularınızı ifade edin, saklamayın
• Sevdiklerinizle konuşun
• Rutin oluşturun, normal hayata dönün
• Fiziksel aktivite yapın (yürüyüş vb.)
• Alkol/uyuşturucuya başvurmayın
• Profesyonel yardım almaktan çekinmeyin

Psikolojik Destek Hatları

ALO 183

Aile ve Sosyal Hizmetler (7/24)

ALO 182

Polis İmdat Hattı

AFAD

İl bazlı psiko-sosyal destek ekipleri

Kızılay

Psikososyal Destek Birimleri

Sıkça Sorulan Sorular

İlk sarsıntıdan sonra HEMEN binaya girmeyin. Yapısal hasarı göremeyebilirsiniz. En az 15-20 dakika bekleyin, binanın dışından hasara bakın. Gaz kokusu, yangın, göçme riski varsa asla içeri girmeyin. Sadece zorunlu eşyalarınızı almak için kısa süre içeri girebilirsiniz ancak artçı risk nedeniyle dikkatli olun.

Ana şok sonrası artçı depremler günlerce, hatta haftalarca sürebilir. İlk 24 saat içinde en şiddetli artçılar olur. Bazı artçılar ana şoka yakın büyüklükte olabilir. İlk 72 saat içinde sürekli teyakkuzda olun, güvenli alanlarda kalın, kapalı mekanlara girerken çok dikkatli olun.

PANİK YAPMAYIN! Sakin kalın ve enerjinizi koruyun. Bağırmayın (akciğerinize toz girer), düdük çalın veya boru/duvara vurun. Hareket etmeyin, toz solumamaya çalışın. Burnunuzu ağzınızı kumaşla örtün. Cep telefonunuz varsa tasarruflu kullanın. Kurtarma ekipleri gelene kadar sabırlı olun - 72 saat bile yaşam şansı vardır.

Su (kişi başı günde 3L), dayanıklı yiyecekler, ilk yardım çantası, battaniye, el feneri, radyo, telefon şarj aleti, ilaçlar. Deprem çantanız bunları içermelidir. Barınma, ısınma, hijyen de kritiktir. Resmi yardım genellikle 48-72 saat sonra tüm bölgelere ulaşır.

Deprem sonrası mutlaka gaz vanasını KAPATIN (yangın riski). Elektrik panosundaki ana şalteri indirin (kısa devre riski). Su vanasını kapatmaya gerek yoktur ancak su tesisatında hasar şüphesi varsa kapatın. Gaz ve elektriği tekrar açmak için uzman çağırın, kendiniz açmayın.

Deprem sonrası mümkün olan en kısa sürede DASK'a başvurun (genellikle 5-10 gün içinde). Hasar tespit ekipleri gelene kadar evi tamir ETMEYİN. Hasarın fotoğraflarını çekin. DASK sadece bina hasarını kapsar, eşya hasarı için ek sigorta gerekir. Poliçe numaranızı her zaman yanınızda taşıyın.

Çocuklar travma yaşayabilir. Onları sakin tutun, güvende olduklarını hissettirin. Dürüst ama yaşına uygun bilgi verin. Rutinlerini mümkün olduğunca koruyun. Oyun, resim gibi aktivitelerle duygularını ifade etmelerine izin verin. Uzun süreli korku/kabus/geri çekilme belirtilerinde çocuk psikoloğuna başvurun.

AFAD ve yerel yönetimler çadır kentler, konteyner kentler kurar. Akraba/arkadaş yanında kalabilirsiniz. Otellerde geçici barınma sağlanabilir. Hasarlı binalarda ASLA kalmayın. Red, yellow, green etiket sistemi: Kırmızı = tehlikeli (girilmez), Sarı = hasarlı (dikkatli), Yeşil = güvenli.

Toplanma alanları deprem sonrası güvenli buluşma noktalarıdır. Parklar, okullar, stadyumlar gibi açık alanlardır. AFAD tarafından belirlenmiştir. Buralar enkaz düşme riski olmayan, geniş alanlardır. Ailenizle önceden toplanma alanınızı belirleyin ve en az bir kez birlikte gidin.

Deprem sonrası psikolojik destek çok önemlidir. Kızılay, AFAD ve sağlık bakanlığı psikolojik destek hatları kurar. Alo 183 (Aile ve Sosyal Hizmetler). Travma belirtileri (uyku bozukluğu, flashback, panik atak) uzun sürecek olursa mutlaka uzman desteği alın.

Şimdi Hazırlanın

Deprem öncesi doğru hazırlık, deprem sonrası hayat kurtarır.

Deprem Öncesi Hazırlıkarrow_forward İnteraktif Tatbikatplay_arrow

Deprem Sonrası Survival Rehberi