ÇÖK - KAPAN - TUTUN Tekniği
Hayatta Kalmanın Altın Kuralı
Deprem anında ne yapmanız gerektiği konusunda yıllarca yanlış bilgiler dolaştı. "Kapı eşiğinde durmak", "merdivenlere koşmak" veya "camdan atlamak" gibi efsaneler maalesef birçok cana mal oldu. Dünya genelinde arama kurtarma uzmanlarının, AFAD'ın ve uluslararası kuruluşların üzerinde uzlaştığı tek doğru davranış modeli vardır: ÇÖK - KAPAN - TUTUN. Bu teknik, hedef küçülterek hayati organlarınızı korumayı ve savrulup yaralanmanızı engellemeyi amaçlar.
Adım Adım Uygulama Rehberi
- ÇÖK (DROP): Sarsıntıyı hissettiğiniz ilk anda, olduğunuz yerde yere çökün. Ayakta durmaya çalışmak sizi dengesiz bırakır ve düşerek yaralanma riskinizi artırır. Yere yakın olmak, savrulmanızı engeller.
- KAPAN (COVER): Başınızı ve boynunuzu (en hayati bölgelerinizi) korumak için sağlam bir masanın, sıranın veya benzeri bir mobilyanın altına girin. Eğer yakınınızda masa yoksa, iç duvarlardan birinin dibine çökün, kollarınızı başınızın üzerine koyarak cenin pozisyonu alın ve yüzünüzü koruyun. Pencerelerden, camlardan ve devrilebilecek eşyalardan uzak durun.
- TUTUN (HOLD ON): Sarsıntı bitene kadar, altına girdiğiniz eşyanın bacağına tek elinizle sıkıca tutunun. Masa sarsıntıyla hareket ederse, siz de onunla birlikte hareket edin. Diğer elinizle yüzünüzü ve başınızı korumaya devam edin.
Farklı Ortamlarda Doğru Davranışlar
- Yatakta: Gece deprem olursa yataktan çıkmaya çalışmayın. Yastığı başınıza siper edin ve yüzüstü dönerek yatağın içinde cenin pozisyonu alın. Yataktan çıkmaya çalışırken karanlıkta cam kırıklarına basabilir veya düşebilirsiniz.
- Araç Kullanırken: Yolu kapatmadan güvenli bir şekilde sağa yanaşın ve durun. Köprülerin, üst geçitlerin, enerji nakil hatlarının veya büyük ağaçların altında durmayın. Kontak anahtarını üzerinde bırakın, pencereleri kapatın ve sarsıntı geçene kadar aracın içinde bekleyin.
- Dışarıda: Binalardan, direklerden, ağaçlardan ve camlı gökdelenlerden uzak, tamamen açık bir alana 'Çök-Kapan' yapın. Dışarıdayken en büyük tehlike, binalardan düşen tabela, saksı, cam veya sıva parçalarıdır.
- Asansörde: Asla deprem anında asansör kullanmayın. Eğer yakalandıysanız, tüm kat düğmelerine basın ve ilk durduğu katta inip güvenli bir yere geçin.
Neden "Yaşam Üçgeni" Yerine Çök-Kapan-Tutun?
Bazı teoriler, eşyaların yanına (değil altına) yatmayı önerir. Ancak modern binalarda "pancake" tipi (katların üst üste yığılması) çökme, tam yıkılmalarda görülür. Çoğu depremde binalar tamamen yıkılmaz ancak ağır eşyalar devrilir veya tavan parçaları düşer. Masanın altı sizi bu düşen parçalardan koruyan bir kalkan görevi görür. Ayrıca çökerek hedef küçültmek, savrulmanızı engeller.